PHẦN 7: SINH THÁI HỌC

CHƯƠNG 1: CƠ THỂ VÀ MÔI TRƯỜNG

Bài 47: MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

I .Khái niệm 
1/ Khái niệm môi trường: MT là phần không gian bao quanh sinh vật mà ở đó các yếu tố cấu tạo nên mt trực tiếp hay gián tiếp tác động lên sự sinh trưởng& phát triển của sv
2/ Các loại môi trường: mơi trường đất, môi trường nước, môi trường sinh vật
II. Các nhân tố sinh thái :
- Là những yếu tố môi trường khi tác động và chi phối đến đời sống sinh vật
- Gồm các nhân tố vô sinh và các nhân tố hữu sinh
III. Những qui luật tác động của các nhân tố sinh thái & giới hạn sinh thái 
1. Các quy luật tác động (SGK)
- Các nhân tố sinh thái tác động tổng hợp lên sinh vật
- Các loài khác nhau phản ứng khác nhau trước một nhân tố sinh thái
- Qui luật tác động qua lại giữa cơ thể và môi trường
2. Giới hạn sinh thai:
-Giới hạn sinh thái là khoảng giá tri xác định của 1 nhân tố sinh thái,ở đó SV có thể tồn tại và phát triển ổn định theo thời gian
-Giới hạn sinh thái có: giới hạn trên ( Max) và giới hạn dưới(Min), khoảng thuận lợi, khoảng chống chịu
IV / Nơi ở và ổ sinh thái:
1/ Khái niệm nơi ở: Là địa điểm cư trú của các loài

2/ Khái niệm ổ sinh thái
-Là 1 không gian sinh thái được hính thành bởi tổ hợp sinh thái mà ở đó tất cả các ntst qui định sự tồn tại & phát triển lâu dài của loai

Bài 48: ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

LÊN ĐỜI SỐNG SINH VẬT

I. Ảnh hưởng của ánh sáng:
1.Sự thích nghi của thực vật: 
2.Sự thích nghi của động vật: 
- Động vật hoạt động vào ban ngày: ong, thằn lằn, nhiều loài chim và thú…, có thị giác phát triển và thân có màu sắc sặc sỡ để nhận biết đồng loại, để nguỵ trang hay để doạ nạt kẻ thù
- Động vật hoạt động vào ban đêm hoặc sống trong hang như:cú mèo, bướm đêm, cá hang…thân màu sẫm, mắt có thể rất tinh hoặc nhỏ lại hoặc tiêu biến, xúc giác và cơ quan phát sáng phát triển
- Động vật hoạt động vào chiều tối như: muỗi dơi và sáng sớm như: nhiều loài chim
3.Nhịp sinh học: 
a. Khái niệm nhịp sinh học: là sự thay đổI có tính chu kì của các nhân tố sinh thái đã tác động đến sinh vật một cách có chu kì và tạo nên những phản ứng nhịp nhàng có tính chu kì
b. Phân loại nhịp sinh học: 
-nhịp sinh học theo chu kì ngày đêm
-nhịp sinh học theo chu kì mùa
-nhịp sinh học theo chu kì năm
II. Ảnh hưởng của nhiệt độ: 
-Nhiệt độ tác động mạnh đến hình thái, cấu trúc cơ thể, tuổI thọ, các hoạt động sinh lí- sinh thái và tập tính của sinh vật
-Sinh vật được chia thành hai nhóm: nhóm biến nhiệt và nhóm hằng nhiệt (đồng nhiệt)
-Ở sinh vật biến nhiệt nhiệt được tích luỹ trong một giai đoạn phát triển hay cả đờI sống gần như một hằng số và tuân theo công thức sau:
T= (x – k)n 
Trong đó:
T: tổng nhiệt hữu hiệu (độ ngày,độ giờ,độ năm)
x: nhiệt độ môi trường (oC ) 
k: nhiệt độ ngưỡng của sự phát triển (oC ) n: số ngày cần thiết để hoàn thành một giai đoạn phát triển hay cả đờI sống của sinh vật (ngày, năm, tháng…)

Bài 49. ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

LÊN ĐỜI SỐNG SINH VẬT (tiếp theo)

I. Ảnh hưởng của độ ẩm đến đời sống sinh vật
- Dựa vào độ ẩm, sinh vật được chia thành 3 nhóm: nhóm ưa ẩm, nhóm ưa ẩm vừa và nhóm chịu hạn
- Trong điều kiện khô hạn, sinh vật có đặc điểm thích nghi nổi bật:
* Thực vật: 
+ Trữ nước trong cơ thể
+ Giảm sự thoát hơi nước (khí khổn ít, lá biến thành gai, rụng lá mùa khô…)
+ Tăng khả năng tìm nước (rễ phát triển, có rễ phụ..)
+ “Trốn hạn”
* Động vật: 
+ Giảm tuyến mồ hôi
+ Ít bài tiết nước tiểu
+ Hoạt động ban đêm hay trong hang
+ Thay đổi màu sắc thân
II. Sự tác động tổ hợp của nhiệt - ẩm 
Nhiệt - ẩm quy định sự phân bố của các loài trên bề mặt hành tinh, tạo ra vùng sống của sinh vật gọi là thủy nhiệt đồ
1. Sự thích nghi của sinh vật với sự vận động của không khí
a. Thực vật:
- Hạt: Có túm lông, có cánh, có gai dài → dễ phát tán
- Thân: thường thấp hoặc thân bò
- Rễ: Ăn sâu, có bạnh rễ, có rễ phụ, rễ chống
b. Động vật:
-Có màng da nối các chi để bay
-Côn trùng có cánh ngắn hoặc tiêu giảm
2. Sự thích nghi của thực vật với lửa
-Sống ở vùng khô hạn, nhiều gió, để thích nghi với lửa cháy tự nhiên, 1 số thực vật có đặc điểm: thân có vỏ dày chịu lửa, thân ngầm…
III. Sự tác động trở lại của sinh vật lên môi trường 
-Sinh vật không chỉ chịu ảnh hưởng của môi trường mà còn tác động trở lại, làm cho môi trường biến đổi. Sự biến đổi càng mạnh khi sinh vật sống trong tổ chức càng cao

CHƯƠNG II: QUẦN THỂ SINH VẬT

Bài 51:KHÁI NIỆM VỀ QUẦN THỂ VÀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC

CÁ THỂ TRONG QUẦN THỂ 
I. Khái niệm về quần thể: 
-Quần thể là nhóm cá thể của một loài, phân bố trong vùng phân bố của loài một thời gian nhất định, có khả năng sinh ra các thế hệ mới hữu thụ, kể cả loài sinh sản vô tính hay trinh sản
II. Các mối quan hệ giữa các cá thể trong quần thể: 
1. Quan hệ hỗ trợ: 
- Quan hệ hỗ trợ là sự tu họp, sống bầy đàn, sống thành xã hội (trong nhiều trường hợp, quần tụ chỉ là tạm thời ở những thời gian nhất định như các con sống quây quần bên cha, mẹ hoặc các cá thể họp đàn để sinh sản săn mồi hay chống kẻ thù)
- Trong cách sống đàn cá thể nhận biết nhau bằng các mùi đặc trưng, màu sắc đàn, vũ điệu
- Hiệu suất nhóm: Là đặc điểm sinh lý và tập tính sinh thái có lợi; giảm lượng tiêu hao oxi, tăng cường dinh dưỡng…
2. Quan hệ cạnh tranh: 
- Khi mật độ quần thể vượt quá “sức chứa đựng” của môi trường các cá thể cạnh tranh nhau làm giảm mức tử vong, giảm mức sinh sản… đó là hiện tượng tỉa thừa.
- Ngoài ra còn có kiểu quan hệ: Kí sinh cùng loài ăn thịt đồng loại trong những điều kiện môi trường xác định, giúp cho loài tồn tại và phát triển ổn định.

Bài 52 : CÁC ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN THỂ 
I. Sự phân bố của các quần thể trong không gian: 
Các cá thể trong quần thể phân bố theo 3 dạng:
- Phân bố đều : ít gặp trong tự nhiên, chỉ xuất hiện trong môi trường đồng nhất, các cá thể có tính lãnh thổ cao.
- Phân bố ngẫu nhiên: ít gặp, xuất hiện trong môi trường đồng nhất nhưng các cá thể không có tính lãnh thổ và củng không sống tụ họp.
- Phân bố theo nhóm: phổ biến, gặp trong môi trường không đồng nhất, sống tụ họp với nhau.

II. Cấu trúc của quần thể: 
1. Cấu trúc giới tính: Là những thích nghi của loài nhằm nâng cao hiệu quả thụ tinh và được hình hành trong quá tranh tiến hoá .
- Ở các qt tự nhiên, tỉ lệ đực/ cái thường là 1:1, tỉ lệ này thay đổi tuỳ loài, theo các giai đoạn phát triển cá thể và điều kiện sống của qthể.
2. Tuổi và cấu trúc tuổi: 
a. Tuổi thọ sinh lí: từ lúc sinh ra -> chết vì già
- Tuổi thọ sinh thái : từ lúc sinh ra -> chết vì nguyên nhân sinh thái.
- Tuổi thọ của qthể: là tuổi thọ trung bình của cá thể trong qthể.
b. Cấu trúc tuổi: Tổ hợp các nhóm tuổi của qt
- Trong giới hạn sinh thái, cấu trúc tuổi của qthể biến đổi một cách thích ứng với sự biến đổi của điều kiện môi trường.
- Quần thể có 3 nhóm tuổi : trước sinh sản, đang sinh sản và sau sinh sản.
- Khi xếp chồng các nhóm tuổi từ non -> già ta có tháp tuổi. Tháp tuổi chỉ ra 3 trạng thái phát triển số lượng của qthể: quần thể đang phát triển. qthể ổn định và qthể suy thái.
3.Cấu trúc dân số của quần thể : Dân số của nhân loại phát triển theo 3 gđ: gđ nguyên thủy, dân số tăng chậm; gđ của nền văn minh nông nghiệp, dsố bắt đầu tăng; vào thời đại CN, nhất là hậu công nghiệp, dsố bước vào gđ bùng nổ.

Bài 53: CÁC ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN THỂ (TT)
III. Kích thước quần thể: 
1. Khái niệm : 
a. Kích thước ? 
Kích thước quần thể hay số lượng cá thể của quần thể là tổng số cá thể hoặc sản lượng hay tổng năng lượng của các cá thể trong qt đó.
- Kích thước quần thể có 2 cực trị:
+ Kích thước tối thiểu là số lượng cá thể ít nhất mà quần thể phải có, đủ đảm bảo cho quần thể cá khả năng duy trì nòi giống.
+ Kích thước tối đa là số lượng cá thể nhiều nhất mà qt có thể đạt được, cân bằng với sức của mt
b. Mật độ: 
-Mật độ quần thể chính là kích thước quần thể được tính trên đơn vị diện tích hay thể tích.
2. Các nhân tố gây ra sự biến động kích thước quần thể: 
- Mức sinh sản : Là số ca 1thể mới do qthể sinh ra trong một khoảng thời gian nhất định.
- Mức tử vong : số cá thể của qthể bị chết trong một khoảng thời gian nhất định.
- Mức nhập cư: Số cá thế từ các qthể khác chuyển đến.
- Mức di cư : Một bộ phận cá thể rời khỏi qthể để đến một quần thể khác sống.
* Mức sống sót : là số cá thể còn sống đến một thời điểm nhất định.
CT : Ss = 1 – D
Trong đó: 1 là một đơn vị; D: mức tử vong (D<1).
- Mỗi nhóm sinh vật có dạng đường cong sống khác nhau, các loài đều có xu hướng nâng cao mức sống sót bằng nhiềi cáh khác nhau.
3. Sự tăng trưởng kích thước qthể: 
a. Tăng trưởng kích thước qthể trong điều kiện môi trường lý tưởng ( không bị giới hạn)
- Môi trường lý tưởng thì mức sinh snả của qthể là tối đa, còn mức tử vong là tối thiểu.
+ Số lượng tăng nhanh theo hàm mũ với đường cong đặc trưng hình chữ J
+ Biểu thức :
N = (b-d).N
N = r.N
b. Tăng trưởng kích thước qthể trong điều kiện môi trường bị giới hạn.
- Ở hầu hết các loài có kích thước lớn sự tăng trưởng số lượng chỉ đạt đến giới hạn cân bằng với sức chụi đựng của môi trường
- Biểu thức : 
N = r.N (K-N)
- Đường cong có dạng S

Bài 54: BIẾN ĐỘNG SỐ LƯỢNG CÁ THỂ CỦA QUẦN THỂ 
I. Khái niệm : 
-Biến động số lượng là sự tăng hay giảm số lượng cá thể của quần thể.
II. Các dạng biến động số lượng : 
1.Biến động không theo chu kì:
a.Khái niệm: là biến dộng màsố lượng cá thể của qt tăng hoặc giảm một cách đột ngột 
b.Nguyên nhân: bão lụt,cháy rừng,dịch bệnh,ô nhiễm môi trường…
2. Biến động theo chu kì 
*Khái niệm: là những biến động xảy ra do những thay đổi có tính chu kì của môi trường
*Nguyên nhân : Do các tác nhân hoạt động theo chu kì: chu kì ngày đêm,chu kì mùa…
a.Chu kì ngày đêm
-Là hiện tượng phổ biến của các loài sinh vật cókích thước nhỏ và tuổi thọ thấp
b.Chu kì tuần trăng và hoạt động của thuỷ triều
c.Chu kì mùa: Mùa xuân và mùa hè sâu hại xuất hiện nhiều,mùa đông ếch nhái,côn trùng giảm
d.Chu kì nhiều năm: Phổ biến ở nhiều loài chim thú ở phương Bắc
III. Cơ chế điều chỉnh số lượng cá thể 
-là sự thay đổi mức sinh sản và mức tử vong của quần thể thông qua ba cơ chế
1.Cạnh tranh là nhân tố điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể 
-Khi mật độ qt vượt quá mức chịu dựng của môi trường ==> sự cạnh tranh giữa các cá thể làm mức tử vong tăng sinh sản giảm ==> kích thước qt giảm
2.Di cư là nhân tố diều chỉnh số lượng cá thể của quần thể 
- Ở dv mật độ cao tạo ra những thay đổi về dặc điểm hình thái sinh lí,tập tính sinh thái của các cá thể đó có thể gây ra sự di cư của đàn hoặc một bộ phận của đàn làm kích thước qt giảm
3.Vật ăn thịt,vật kí sinh,dịch bệnh là những nhân tố điều chỉnh số lượng cá thể 
- Quan hệ kí sinh- vật chủ:Vật kí sinh hầu như không giết chết vật chủ mà chỉ làm nó suy yếu do đó dễ bị vật ăn thịt tấn công
- Quan hệ giữa vật ăn thịt và con mồi:
+ Vật ăn thịt là nhân tố quan trọng khống chế kích thước quần thể của con mồi
+ Con mồi là nhân tố điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể vật ăn thịt do đó tạo nên trạng thái cân bằng sinh học trong tự nhiên

Chương III. QUẦN XÃ SINH VẬT

Bài 55 : KHÁI NIỆM VÀ CÁC ĐẶC TRƯNG CỦA QUẦN XÃ

I.Khái niệm:
-Quần xã là một tập hợp các quần thể sinh vật khác loài sống trong một không gian xác định ở đó chúng có quan hệ chặt chẽ với nhau và với môi trường để tồn tại và phát triển ổn định theo thời gian.
II.Các đặc trưng cơ bản của quần xã: 
1. Tính đa dạng về loài của quần xã: 
- Sự phong phú hay mức độ đa dạng về laòi của quần xã là do các quần xã thường khác nhau về số lươngï loài trong sinh cảnh mà chúng cư trú.
- Mức đa dạng của quần xã phụ thuộc vào các nhân tố: sự cạnh tranh giữa các laòi, mối quan hệ con mồi – vật ăn thịt, và sự thay đổi của các nhân tố môi trường vô sinh..
2.Cấu trúc của quần xã: 
a.Số lượng các nhóm loài: 
- Quần xã gồm 3 nhóm loài: 
+ Loài ưu thế: 
+ Loài thứ yếu: 
+ Loài ngẫu nhiên: 
- Ngoài ra còn có loài chủ chốt và loài đặc trưng.
- Vai trò số lượng của các nhóm loài trong quần xã được thể hiện bằng các chỉ số rất quan trong: 
+ Tần suất xuất hiện: là tỉ số % của các loài gặp trong các điểm khảo sát so với tổng số các điểm được khảo sát.
+ Độ phong phú là tỉ số % về số cá thể của 1 loài nào đó so với tổng số cá thể của tất cả các loài trong quần xã.
b. Hoạt động chức năng của các nhóm loài:
Theo chức năng, quần xã sinh vật gồm: 
+ Sinh vật tự dưỡng: 
+ Sinh vật dị dưỡng: 
c. Sự phân bố của các loài trong không gian: 
-Do nhu cầu sống khác nhau, các loài thường phân bố trong không gian, tạo nên kiểu phân tầng hoặc những khu vực tập trung theo chiều ngang.

Bài 56: CÁC MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC LOÀI TRONG QUẦN Xà
I. Các mối quan hệ hỗ trợ. 
1. Hội sinh: Là quan hệ giữa hai loài trong đó một loài có lợi còn loài kia không có lợi cũng không có hại
VD : Phong lan bám trên thân cây gỗ; cá bé sống bám trên cá lớn.
2. Hợp tác : Hợp tác là quan hệ giữa các loài đều mang lại lợi ích cho nhau nhưng không bắt buộc
VD : Sáo kiếm ăn trên lưng Trâu
3. Cộng sinh : Hợp tác chặt chẻ giữa hai hay nhiều loài và tất cả các loài tham gia cộng sinh đều có lợi.
VD : Cộng sinh giữa vi khuẩn lam và bèo dâu, vi khuẩncố định đạm trong nốt sần cây họ đậu.

II. Các quan hệ đối kháng: 
1. Ức chế – cảm nhiễm: Là mối quan hệ một loài sống bình thường nhưng gây hại cho nhiều loài khác
- VD :Tảo giáp nỡ hoa gây độc cho cá,tỏi tiết chất gây ứ chế hoạt động của vi sinh vật
2. Cạnh tranh: Các loài tranh giành nhau nguồn sống : Thức ăn , chổ ở ==> phân ly ổ sinh thái.
- VD : Cây cạnh tranh nhau để tranh giành khoảng không có nhiều ánh sáng.cạnh tranh giữa cú và chồn
3. Con mồi – vật ăn thịt: Một loài sử dụng loài khác làm thức ăn.
-VD :Bò ăn cỏ, hổ ăn thịt thou, cây nắp ấm bắt ruồi
4. Vật chủ – vật ký sinh: Một loài sống nhờ trên cơ thể của loài khác lấy các chất nuôi sống cơ thể từ loài đó.
- VD: Giun ký sinh trong cơ thể Người, dây tơ hồng tầm gữi sống trên các tán cây

Bài 57: MỐI QUAN HỆ DINH DƯỠNG 
I. Chuỗi thức ăn và bậc dinh dưỡng. 
1.Chuỗi thức ăn. 
- Chuỗi thức ăn là thể hiện mối quan hệ dinh dưỡng của các loài trong qx, trong đó loài này sử dụng một loài khác hay sản phẩm của nó làm thức ăn, về phía mình nó lại làm thức ăn cho các loài kế tiếp.
Ví dụ:Cỏ==> Sâu==> ngoé soc==> chuột đồng==> rắn hổ mang==> đại bàng.
2. Bậc dinh dưỡng: 
-Các đơn vị cấu trúc nên chuỗi thức ăn là các bậc dinh dưỡng.
-Trong quần xã, mỗi bậc dinh dưỡng gồm nhiều loài cùng đứng trong 1 mức năng lượng hay cùng sử dụng một dạng thức ăn..
Ví dụ: Trâu, Bò, Cừu.
-Trong thiên nhiên có hai loại chuỗi thức ăn cơ bản: chuỗi thức ăn khởi đầu bằng sinh vật tự dưỡng và chuỗi thức ăn khởi đầu bằng mùn bả sinh vật.
+ Sinh vật tự dưỡng==> động vật ăn sinh vật tự dưỡng==> động vật ăn thịt các cấp.
+ Mùn bả sinh vật ==>động vật ăn mùn bả sinh vật==>động vật ăn thịt cấc cấp.
-Chuỗi thức ăn thứ hai là hệ quả của chuỗi thức ăn thứ nhất.
-Hai chuỗi thức ăn hoạt động đồng thời, song tuỳ nơi tuỳ lúc mà một trong hai chuỗi trở nên ưu thế.
II. Lưới thức ăn :
-Lưới thức ăn là tập các chuỗi thức ăn trong đó có một số loài sử dụng nhiều dạng thức ăn hoặc cung cấp thức ăn cho nhiều loài trở thành điểm nối các kiểu thức ăn với nhau.
III. Tháp sinh thái.
- Tháp sinh thái được tạo ra bởi sự xếp chồng liên tiếp các bậc dinh dưỡng từ thấp đến cao.
- Có 3 dạng tháp sinh thái:Tháp số lượng, Tháp sinh khối và Tháp năng lượng.
Trong 3 dạng tháp thì tháp năng lượng luôn có dạng chuẩn con 2 tháp còn lại luôn biến động.

BÀI 58 IỄN THẾ SINH THÁI 
I.DIỄN THẾ SINH THÁI 
1.Khái niệm : 
-Là quá trình phát triển thay thế tuần tự của quần xã từ dạng khởi đầu qua các dạng trung gian để đạt đến quần xã cuối cùng tương đối ổn định gọi là quần xã đỉnh cực
II.NGUYÊN NHÂN CỦA DIỄN THẾ SINH THÁI 
-Nguyên nhân bên ngoài : do tác đôïng mạnh mẽ của ngoại cảnh lên quần xã . Sự thay đổi của môi trường vật lí , khí hậu …hoặc cá hoạt động vô ý thức của con người 
-Nguyên nhân bên trong : sự cạnh tranh gai gắt của các loài trong quần xã.
III. CÁC LOẠI DIỄN THẾ SINH THÁI 
1.Diễn thế nguyên sinh : Là diễn thế khởi đầu từ môi trường chưa có sinh vật 
2.Diễn thế thứ sinh : là diễn thế xảy ra ở môi trường mà trước đây từng tồn tại một quần xã, nhưng nay đã bị huỷ diệt hoàn toàn.
IV NHỮNG XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI CHÍNH TRONG QUÁ TRÌNH DIỄN THẾ 
- Sinh khối ( hay khối lượng tức thời ) và tổng slượng tăng lên ,slượng sơ cấp tinh giảm.
- Hô hấp của quần xã tăng , tỉ lệ giữa sx và phân giải vật chất trong qx tiến dần đến một 
- Tính đa dạng về loài tăng , nhưng số lượng cá thể của mỗi loài giảm và quan hệ sinh học giữa các loài trở nên căng thẳng.
-Lưới thức ăn trở nên phức tạp , chuỗi thức ăn mùn bã h/c ngày càng trở nên quan trọng 
- Kích thước và tuổi thọ của các loài đều tăng lên .
- Khả năng tích luỹ các chất dinh dưỡng trong quần xã ngày một tăng và quần xã sử dụng năng lượng ngày một hoàn hảo .

CHƯƠNG IV: HỆ SINH THÁI, SINH QUYỂN

VÀ SINH THÁI HỌC VỚI QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN

Bài 60: HỆ SINH THÁI

I. Khái niệm hệ sinh thái
- Hệ sinh thái bao gồm quần xã sinh vật và sinh cảnh
- Hệ sinh thái là một hệ thống sinh học hoàn chỉnh và tương đối ổn định nhờ các sv luôn tác động lẫn nhau và đồng thới tác động qua lại với các thành phần vô sinh
Trong HST , trao đổi chất và năng lượng giữa các sinh vật trong nội bộ qx và giữa qx – sinh cảnh chúng biểu hiện chức năng của 1 tổ chức sống

II. Các thành phấn cấu trúc của hệ sinh thái

Gồm có 2 thành phần
1. Thành phần vô sinh ( sinh cảnh ): 
+ Các yếu tố khí hậu
+ Các yếu tố thổ nhưỡng
+ Nước và xác sv trong môi trường
2. Thành phần hữu sinh ( quần xã sv )
- Thực vật, động vật và vi sinh vật
- Tuỳ theo chức năng dinh dưỡng trong HST chúng được xếp thành 3 nhóm
+ Sinh vật sản xuất: … ( SGK)
+ Sinh vật tiêu thụ: … ( SGK)
+ Sinh vật phân giải: … ( SGK)

III. Các kiểu hệ sinh thái trên trái đất 
Gồm hệ sinh thái tự nhiên và hệ sinh thái nhân tạo:
1. Hệ sinh thái tự nhiên: gồm
a. Trên cạn: … ( SGK)
b. Dưới nước:
+ nước mặn: … ( SGK)
+ nước ngọt: … ( SGK)
2. Hệ sinh thái nhân tạo: … ( SGK) 
Hệ sinh thái nhân tạo đóng góp vai trò hết sức quan trọng trong cuộc sống của con người vì vậy con người phải biết sử dụng và cải tạo 1 cách hợp lí 

Bài 61: CHU TRÌNH SINH ĐỊA HOÁ VÀ SINH QUYEÅN
I- Trao đổi vật chất qua chu trình sinh địa hóa 
- Chu trình sinh địa hoá là chu trình trao đổi các chất trong tự nhiên.
- Một chu trình sinh địa hoá gồm có các phần: tổng hợp các chất, tuần hoàn vật chất trong tự nhiên, phân giải và lắng đọng một phần vật chất trong đất , nước. 
II- Một số chu trình sinh địa hoá 
1. Chu trình cacbon 
- Cacbon đi vào chu trình dưới dạng cabon điôxit ( CO2) .
- TV lấy CO2 để tạo ra chất hữu cơ đầu tiên thông qua QH.
- khi sử dụng và phân hủy các hợp chất chứa cacbon, SV trả lại CO2 và nước cho môi trường
- Nồng độ khí CO2 trong bầu khí quyển đang tăng gây thêm nhiều thiên tai trên trái đất.
2. Chu trình nitơ 
- TV hấp thụ nitơ dưới dạng muối amôn (NH4+) và nitrat (NO3-) .
- Các muồi trên được hình thành trong tự nhiên bằng con đường vật lí, hóa học và sinh học.
- Nitơ từ xác SV trở lại môi trường đất, nước thông qua hoạt động phân giải chất hữu cơ của VK, nấm,…
- Hoạt động phản nitrat của VK trả lại một lượng nitơ phân tử cho đất, nước và bầu khí quyển.
3. Chu trình nước
- Nước mưa rơi xuống đất, một phần thấm xuống các mạch nước ngầm, một phần tích lũy trong sông , suối, ao , hồ,…
- Nước mưa trở lại bầu khí quyển dưới dạng nước thông qua hoạt động thoát hơi nước của lá cây và bốc hơi nước trên mặt đất.
4. Chu trình nito :
- Bằng con đường vật lí, hóa học và sinh học, nitơ kết hợp với ôxi và hidrô tạo nên gốc NH4+ và NO3- cung cấp cho đất, nước.
- NH4+ và NO3- được tv hấp thụ, dv ăn tv
- Sự phân giải các chất chứa nitơ nhờ vào các nhóm VK khác nhau.
5. Chu trình phot pho: 
Photpho tham gia vào chu trình các chất lắng đọng dưới dạng khởi đầu là photphat hoà tan ( PO43-)
- sau khi tham gia vào chu trình , phần lớn photpho lắng đọng xuống đáy biển sâu, tạm thời thoát khỏi chu trình.

BÀI 62: DÒNG NĂNG LƯỢNG TRONG HỆ SINH THÁI 
I.Dòng năng lượng trong hệ sinh thái 
1. Phân bố năng lượng trên trái đất 
-Mặt trời là nguồn cung cấp năng lượng chủ yếu cho sự sống trên trái đất
-Sinh vật sản xuất chỉ sử dụng được những tia sáng nhìn thấy(50% bức xạ) cho quan hợp
-Quang hợp chỉ sử dụng khoảng 0,2-0,5% tổng lượng bức xạ để tổng hợp chất hữu cơ
2. Dòng năng lượng trong hệ sinh thái 
a. Sản lượng sinh vật sơ cấp:
Sản lượng sinh vật sơ cấp được các sinh vật sản xuất( cây xanh và tảo) tạo nên trong quang hợp.
b. Sản lượng sinh vật thứ cấp: 
Sản lượng sinh vật thứ cấp được hình thành bởi các sinh vật dị dưỡng, chủ yếu là động vật.
- Càng lên bậc dinh dưỡng cao hơn thì năng lượng càng giảm
-Trong hệ sinh thái năng lượng được truyền một chiều từ SVSX qua các bậc dinh dưỡng, tới môi trường, còn vật chất được trao đổi qua chu trình dinh dưỡng
=> Dạng năng lượng trong hệ sinh thái bắt nguồn từ môi trường, được sinh vật sản xuất hấp thụ và biến đổi thành dạng năng lượng hóa học qua quá trình quang hợp, sau đó năng lượng truyền qua các bậc dinh dưỡng và cuối cùng năng lượng truyền trở lại môi trường.
II.Hiệu suất sinh thái 
-Hiệu suất sinh thái là tỉ lệ % chuyển hoá năng lượng qua các bậc dinh dưỡng trong hệ sinh thái
Hiệu suất sinh thái của bậc dinh dưỡngsau tích luỹ được thường là 10% so với bậc trước liền kề
=> Phần lớn năng lượng truyền trong hệ sinh thái bị tiêu hao qua hô hấp , tạo nhiệt, chất thải … chỉ khoảng 10% năng lượng truyền lên bậc dinh dưỡng cao hơn

BÀI 63, 64 : SINH QUYỂN - SINH THÁI HỌC VÀ VIỆC

QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN

I.Các khu sinh thái chính trên trái đất :
Khu sinh học(biôm): là các HST rất lớn đặc trưng cho đất đai và khí hậu của vùng đó.
1.Các khu sinh học trên cạn: 
- Đồng rêu
- Rừng lá kim phương bắc(Taiga):
- Rừng lá rộng rụng 
- Rừng ẩm thường xanh nhiệt đới:
->Rừng mưa nhiệt đới là lá phổi xanh của hành tinh, hiện nay bị suy giảm mạnh do khai thác quá mức.

2.Các khu sinh học dưới nước: 
- Khu sinh học nước ngọt:
- Khu sinh học nước mặn:
->Biển Đông đóng vai trò chiến lược trong sự phát triển kinh tế, xã hội của nước ta.

II.Các dang tài nguyên thiên nhiên và sự khai thác của con người
+Tài nguyên vĩnh cữu: năng lượng mặt trời,điạ nhiệt , gió…
+Tài nguyên tái sinh :đất , nước, sinh vật..
+Tài nguyên không tái sinh
-Từ khi ra đời con người đã biết khai thác các dạng tài nguyên TN, gần đây tốc độ khai thác và sự can thiệp của con người vào thiên nhiên ngày một gia tăng, làm thiên nhiên biến đổi sâu sắc
1.Sự suy thoái các dạng tài nguyên thiên nhiên 
-Con người khai thác quá nhiều các dạng tài nguyên không tái sinh( Sắt, than đá, dầu mỏ…)cho phát triển kinh tế==> trữ lượng khoáng sản giảm đi nhanh chóng ==> một số nguyên liệu có trữ lượng thấp có nguy cơ cạn kiệt
-Các dạng tài nguyên tái sinh như đất , rừng đang bị suy thoái nghiêm trọng
- Chặt phá rừng, tưới tiêu không hợp lí, CN hoá và đô thị hoá==>Đất trống ,đồi trọc hoang mạc ngày càng mở rộng
*Khai thác thuỷ sảøn đã vượt quá mức cho phép==> nhiều loài bị tiêu diệt==> đa dạng SH bị tổn thất ngày một lớn
2. Ô nhiễm môi trường 
-Hoạt động của con người thải vào khí quyển quá nhiều khí thải công nghiệp, nhất là CO2 trong khi diện tích rừng và các rạn san hô bị thu hẹp==>ô nhiễm không khí ==> tăng hiệu ứng nhà kính, thủng tầng ôzôn, gây mưa axit, khói mù quang hoá.. ảnh huởng lớn đến khí hậu , thời tiết, năng suất vật nuôi ,cây trồng và sức khoẻ con người
-Đất và nước còn như thùng rác khổng lồ chức tất cả các chất thải lỏng và rắn, nhiều mầm bệnh và các chất phóng xạ từ mọi nguồn
3. Con người làm suy giảm chính cuộc sống của mình 
-Chất lượng cuộc sông của con người rất chênh lệch giữa các nước khác nhau 3/4 dân số ở các nước đang phát triển còn phải sống quá khó khăn với gần 1 tỉ người không đủ ăn, 100 triệu người bị sốt rét, hàng trăm triệu người bị nhiễm HIV_AIDS, 1,4 triệu người thiếu nước sinh hoạt…
-Công nghiệp hoá và nông nghiệp hoá =>môi trường nhiều chất thải độc hại như các kim loại nặng, thuốc trừ sâu, diệt cỏ, các chất phóng xạ… gây bệnh nan y cho loài người

III.Vấn đề quản lí tài nguyên cho phát triển bền vững 
-Thực tế muốn nâng cao đời sống, con người phải khai thác tài nguyên, phát triển kinh tế, nhưng lại gây suy giảm tài nguyên, ô nhiểm môi trường, tác động tiêu cực đến đời sống==> cấn phải biết quản lí và khai thác tài nguyên một cách hợp lí, bảo tồn đa dạng sinh học , bảo vệ sự trong sạch của môi trường